Loading...

ایران می‌تواند مهاجران افغانستان را اخراج کند؟

اهمیت موضوع:
بی اهمیتکم اهمیتمتوسطمهمخیلی مهم
Loading...
افغانستانحق نشر عکس Getty Images
Image caption مهاجرین افغانستان در حال ترک ایران

سخنان اخیر عباس عراقچی، معاون وزارت خارجه ایران درباره اخراج مهاجرین افغانستان از ایران واکنش‌های زیادی را در داخل و خارج ایران ایجاد کرد. حتی وزیر امور مهاجرین افغانستان آن را” مبتنی بر احتمالات، ناسنجیده، تحریک کننده و در تضاد با تعهدات بین‌المللی” خواند.

آقای عراقچی اگرچه در اظهارات بعدی خود گفت که “بحث اخراج و یا بازگرداندن مهاجران افغانی مطرح نیست”. ولی هنوز پرسش‌هایی در ذهن مهاجرین و مردم افغانستان باقی مانده است. یکی از جدی‌ترین سوالها این است که آیا تهران معیارهای بین‌المللی برای برخورد با پناهندگان را نادیده خواهد گرفت؟ دولت افغانستان چه اهرم فشاری در برابر این نوع اقدام یک جانبه خواهد داشت؟

کابل و تهران بر سر چه توافق کرده‌اند؟

افغانستان و ایران در سال ۲۰۰۲ توافقنامه‌ای درباره مهاجرین امضا کردند که به تصویب کابینه افغانستان نیز رسید، اما وزارت مهاجرین افغانستان می‌گوید که این موافقت نامه قابل اجرا نیست و این وزارتخانه با ایران هیج توافق‌نامه دیگری درباره مهاجرین امضا نکرده ‌است.

مهاجران افغان، از کارگران ارزان تا اهرم فشار بر غرب

ولی مقام‌های افغانستان می‌گویند که دو کشور تصویب کرده‌اند که بازگشت مهاجرین افغانستان از ایران اجباری نباشد. به گفته رضا باهر، معاون سخنگوی وزارت مهاجرین افغانستان برگشت مهاجرین باید مطابق ظرفیت داخلی کابل بوده و در صورتی که افغانستان قدرت مدیریت بازگشت کنندگان را نداشته باشد، اخراج مهاجرین متوقف شود.

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

گفتم و نگفتم‌های عباس عراقچی افغان‌ها را قانع نکرد

در کنار آن کابل و تهران در سال‌های اخیر در حال تهیه سند جامع همکاری هستند. دو طرف گفته‌اند وضعیت مهاجرین بخشی از این سند است. این سند در ایجاد “نظم نوین” و “شکوفایی” در روابط دو کشور مهم خوانده شده، ولی چند سال است که دو کشور نتوانسته‌اند آن را نهایی کنند.

اتباع بیگانه و آوارگان

به گفته وزارت مهاجرین افغانستان، درباره روند حضور اتباع افغانستان در ایران و اخراج آنها، میان دو کشور توافقنامه رسمی وجود ندارد. علاوه بر آن در اسناد رسمی اقامتی که دولت ایران به اتباع مهاجر افغانستان مقیم ایران داده، هیچگاه کلمه پناهنده و مهاجر استفاده نشده ‌است. در سال‌های آغازین حضور اتباع افغانستان در ایران، بیشتر از عبارات “آوارگان افغان” و “اتباع بیگانه” در این اسناد استفاده می‌شد. این موضوع گاهی واکنشهای حامی پناهندگان را نیز همراه داشته است.

حق نشر عکس Sana
Image caption نمونه اسناد اقامتی که برای مهاجرین افغانستان توزیع شده

عزیز نوری، کارشناس ارشد حقوق بشر می‌گوید که دلیل استقاده از این کلمه‌ها به جای پناهنده توسط ایران، فرار تهران از بار حقوقی آن بوده ‌است. به گفته او در صورتی که برای اتباع افغانستان مقیم ایران از کلمه “پناهنده” و “مهاجر” استفاده می‌شد، ایران ملزم به رعایت مفاد کنوانسیون و توافقنامه‌های بین‌المللی درباره مهاجران افغانستان بود. به همین دلیل ایران وضعیت حقوقی برای آنان تعریف نکرد.

در سال‌های متمادی مهاجرین افغانستان از حقوق ابتدای بشری خود همانند حق آموزش برخوردار نبودند و حتی نوع نگاه به مهاجرین افغانستان و عراقی نیز دوگانه بود.

توافقنامه‌ها مهم است؟

اهمیت کنوانسیون‌ها و دیگر توافق نامه‌هایی که میان کشورها امضا می‌شود به این دلیل است که نه تنها دو‌لت‌های عضو را به مراعات آن متعهد می‌نماید بلکه معمولا و‌سیله ارزشیابی و سنجش اقدامات دو‌لت‌های غیرعضو در صحنه مناسبات بین‌المللی نیز هست و به همین لحاظ از آنها به “معاهدات قانون ساز” تعبیر می‌شود.

به گفته کارشناسان حقوق بین‌المللی این موافقت‌نامه‌ها چه میان دو کشور و یا کشورهای متعدد امضا شود از اعتبار یکسان برخوردارند و خروج و عمل نکردن به آنها می‌تواند، تعهدات بین‌المللی کشورها را خدشه دار کند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption برای مهاجرین افغان فاقد مدرک اقامتی سالها اجازه درس خواندن داده نمی‌شد

ایران از جمله کشورهایی است که اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانیسیون مربوط به حقوق پناهندگان را پذیرفته است. عدم تعهد به این معاهدات و توافق سه جانبه میان افغانستان، ایران و سازمان ملل به گفته کارشناسان حقوق بین‌الملل می‌تواند به اعتبار بین المللی اش صدمه بزند.

چه زمان پناهندگان اخراج می‌شوند؟

در ماده ۳۲ کنوانسیون وضعیت پناهندگان درباره اخراج پناهندگان از یک کشور آمده، کشورهای پناهنده‌پذیر، پناهندگانی را که به طور منظم در سرزمین آنان بسر می‌برند اخراج نخواهند کرد، مگر به دلایل حفظ امنیت ملی یا نظم عمومی.

در این ماده تاکید شده که اخراج چنین پناهنده‌هایی نیز درصورتی امکان‌پذیر است که موازین قانونی درباره آنان اتخاذ شده باشد. پناهنده‌ای که حکم به اخراج او داده شده، باید حق دفاع از خود را داشته باشد.

کشور پناهنده‌پذیر باید به پناهنده‌ای که در آستانه اخراج است، فرصت مناسب بدهد تا او بتواند به صورت قانونی مجوز ورود به کشور دیگری را به دست آورد.

در این کنوانسیون به هیچ ‌یک از کشورها به هیچ نحوی اجازه داده نشده که پناهجویان را به کشورشان یا سرزمین‌هایی که امکان دارد به علل مسایل نژادی، مذهبی، ملیتی، عضویت در گروه‌های اجتماعی خاص و دارا بودن عقاید سیاسی؛ زندگی یا آزادی آنان در معرض تهدید است، باز گرداند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption مهاجرین افغانستان در ایران از کمترین حقوقی که برای پناهندگان در نظر گرفته شده، برخوردارند

پناهندگان افغانستان چطور از حق خود دفاع کنند؟

عزیز نوری می گوید:

مهاجرین افغانستان در سالهای اقامت در ایران جزء بی‌دفاع‌ترین قشر به حساب می‌آیند و دولت ایران برای آنان حقوق مدنی قائل نبوده است. به گفته عزیز نوری دو دلیل عامل این نوع برخورد ایران با مهاجرین است: اول اینکه ایران بعد از انقلاب نسبت به ساز و کارهای بین‌المللی نگاه “خصمانه و دشمنانه” داشت و اسناد بین‌المللی را ابزار غربی‌ها برای تسلط بر کشورها می‌داند. آقای نوری معتقد است که ایران این اسناد را عادلانه ندانسته و خود را مکلف به رعایت آن نیز نمی‌دانست.

عزیز نوری می‌گوید: دلیل دیگر این است که نظام جمهوری به “ایدئولوژی غیر انگاری” معتقد است که در فضای بین‌الملل باید “دشمن داشته باشد و در فضای داخلی ایران نیز”؛ این باعث شده که مهاجرین خارجی در ایران زندگی بخور و نمیر داشته باشند که ناشی از همین نگاه “غیرانگاری و برتری جویانه” است.

برخورد سیاسی با مهاجرین افغانستان در ایران منحصر به بعد از تجاوز شوروی به افغانستان نیست. در زمان حکومت محمد داوود، و بعد از افزایش تنش میان کابل و تهران، شاه ایران یک میلیون کارگر افغان را اخراج کرد و توانست که حکومت داوود را تحت فشار غیر قابل پیش‌بینی قرار دهد.

آقای نوری می‌گوید: در کشورهایی مثل ایران و افغانستان قواعد حقوق بشری متاثر از مسایل و فضای سیاسی است. این روند می‌تواند فشار فزاینده به مهاجرین افغانستان وارد کند، بخصوص که در جامعه‌ای مانند ایران که دگراندیشان خودش قدرت ابراز وجود ندارند، مهاجرین هیچگاه قادر به دفاع از خود نخواهند شد و از طرف دیگر حکومت ایران نیز در مقابل اجرای کنسوانسیون‌های بین‌المللی بارها از خود بی‌اعتنایی نشان داده و دستگاه دیپلماسی افغانستان نیز ضعف خود دارد.

0 Comments

Add Yours →

Leave a Reply