کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق

اهمیت موضوع:
, کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق, آخرین اخبار ایران و جهان و فید های خبری روز, کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق, آخرین اخبار ایران و جهان و فید های خبری روز, کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق, آخرین اخبار ایران و جهان و فید های خبری روز, کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق, آخرین اخبار ایران و جهان و فید های خبری روز, کردهای فه‌یلی؛ نیم قرن آوارگی و تبعید در ایران و عراق, آخرین اخبار ایران و جهان و فید های خبری روز
Loading...

کُردهای فِه یلیِ از اقلیتهای قومی عراق محسوب می شوند اما اصالتا ایرانی هستند. آنها بعد از مهاجرت از ایران ساکن نواحی مرزی در شرق و دیگراستانهای عراق نظیر بصره، حلّه، دیوانیه، کرکوک و البته بغداد شدند. فه یلی ها میراث تاریخی و فرهنگی کهنی دارند و گویش آنها با گویشهای دیگرکردستان متفاوت است. اغلب فه یلی ها به دلیل سابقه طولانی سکونت در مناطق عرب زبان و زندگی در همسایگی این مناطق به زبان عربی سخن می گویند. بسیاری از آنها در احزاب سیاسی کرد یا سازمان های اجتماعی عرب فعالیت کرده و به لحاظ تاریخی نقش مهم و برجسته ای در زندگی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تجاری عراق رقم زده اند.

در زمان حکومت صدام حسین کردهای فه یلی به این بهانه که ایرانی هستند، شهروندانی غیرقانونی بشمار می آمدند و در معرض آزار و اذیت های بی سابقه و جابه جایی های اجباری قرار می گرفتند به طوریکه بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰ تبعید و جابجایی وسیع و سیستماتیک این جامعه از عراق به ایران ادامه داشت. تا اینکه با سقوط حکومت صدام حسین در سال ۲۰۰۳ بخشی از آنان به عراق بازگشته و توانستند حق شهروندی پیشین خود را کسب کنند.

فه یلی ها در کنار کردهای عراق از جمله قربانیان یکی از فجیع ترین نسل کشی های تاریخ با نام عملیات اَنفال بودند که توسط رژیم بعث بین سال های ۱۹۸۸ تا ۱۹۸۹ صورت گرفت.

اقلیت قومی فه یلی قرن ها در ایران و عراق زندگی کرده اند و با اینکه شیعه هستند بسیاری از آنان از حق شهروندی کامل ایران و همچنین عراق محروم هستند. علاوه براین، در هر دو کشور هویت آنها به عنوان فه یلی به رسمیت شمرده نشده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption عکس تزئینی است

شکنجه وتبعید

آزار و اذیت های وسیع فه یلی ها با ظهور ناسیونالیسمِ عربی و ایدئولوژی بعثی در عراق آغاز و در دوران قدرتگیری و حکومت حزب بعث(۱۹۶۸-۲۰۰۳) تشدید شد. دولت عراق قوانین قدیمی را جایگزین قوانین جدیدی ساخت که فه یلی ها را تحت عنوان مهاجران ایرانی قلمداد می کرد. وضعیت آنها پس از ظهور جنبش مسلحانه کردها در سال ۱۹۷۵ ودر پی آن لغو شهروندی کردهای فه یلی از سوی دولت عراق به مراتب بدتر شد. این سیاست در جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ – ۱۹۸۸) دامنه بیشتری یافت بطوریکه هزاران نفر از فه یلی ها به اتهام همکاری با ایران توسط دولت عراق کشته یا زندانی شدند. زنان و کودکان فه یلی هم درطی این تبعیدهای اجباری در مرزهای ایران و عراق متحمل آسیب های فراوانی شدند.

اولین حملات علیه کردهای فه یلی و تبعید آنها از سوی رشید عالی، ملی گرایِ عرب ساماندهی شد. او ده ها هزار کردِ فه یلی را با دستاویز ملیت ایرانی شان به ایران تبعید کرد. این درحالی بود که آنها برای صدها سال در عراق به عنوان عراقی زیسته بودند. موج درحال افزایش جابه جایی و اخراج فه یلی ها پس از وقوع انقلاب ۱۹۵۸ نیز بواسطه تنش های میان رژیم عراق و ایران ادامه یافت که قربانی اصلی آن غیرنظامی ها بودند.

هرچند در سال ۱۹۶۳، با قدرت گیری حزب بعث در بغداد، گارد ملی عراق مرتکب جنایات فجیعی علیه کردهای فه یلی شد، اما تاریک ترین دوران در تاریخ آنها با امضای تفاهم نامه مارس ۱۹۷۰ رقم خورد که در نتیجه آن بسیاری از آنها ملیت خود را از دست دادند. وضعیت فه یلی های عراق با به حکومت رسیدن صدام حسین وخیم تر شد. دولت صدام افراطی ترین شکل های آزار و جنایات را در قبال کردهای فه یلی اعمال نمود که تبعید و جابه جایی سازمان یافته تقریباً یک میلیون نفر را شامل می شد. بیشتر این مردم کرد شیعه بودند و در سیاست و تجارت عراق تأثیرگذار بودند. به نظر می رسد هدف دولت عراق از این سیاست مهیا شدن برای جنگ با ایران بود که در سپتامبر ۱۹۸۰ آغاز شد. بر اساس آمار صلیب سرخ و هلال احمر از آوریل ۱۹۸۰ تا می ۱۹۹۰ نزدیک به یک میلیون عراقی به ایران تبعید شدند.

دیگر عامل سیاسی دخیل در اخراج سیستماتیک فه یلی ها، تمایل رژیم بعث برای تغییر بافت جمعیتی عراق، مخصوصا جمعیت کردهای آن بود. علاوه بر این رژیم صدام حسین با تبعید کردها و عرب های شیعی از طریق جابه جایی ساکنان مرزی به ایران فشار وارد می کرد.

حق نشر عکس Getty Images

تاریخچه اقلیت فه یلی در ایران

همانطور که گفته شد فه یلی ها اصالتا ایرانی هستند و تاریخی کهن دارند. خاستگاه فه یلی ها که شامل گروه های لر و کرد می شود، مناطق غربی و جنوبی ایران نزدیکی مرز عراق به ویژه ایلام است. آنها در برهه ای بر مناطقی حکمرانی داشتند و زبان و گویش متفاوت خودشان را داشته و دارند. کردی فیلی از اصلی ترین گویش فه یلی های ایران است.

بیشتر بخوانید:

فه یلی های ایران از اوایل دوره قاجار به دلیل افزایش فشارها بر آنان به تدریج اقدام به مهاجرت به عراق کردند که این روند تا اواسط دوره پهلوی هم ادامه داشت.

اقلیت فه یلی در ایران به دوگروه اصلی تقسیم می شوند: لُرها و کُردها. گروه لرها عمدتا ساکن استان لرستان هستند. بیشتر پناهندگان عراقی در ایران، به ویژه در شهرهایی نظیر ازنا در غرب ایران فه یلی هستند. خیلی از آنها جوانانی هستند که در اردوگاه های پناهندگان متولد شده اند.

حق شهروندی

وضعیت کردهای فه یلی در دستور کار پارلمان عراق قرار نمی گیرد. قانون انتخابات پارلمانی در عراق نیز حق کردهای فه یلی را کاملا نادیده گرفته است. قانون انتخابات عراق با تبعیضی آشکار، آنها را به عنوان یک اقلیت از حق داشتن سهمیه مشخص از کرسی های پارلمان محروم ساخته و تنها مطابق مصوبه ۲۰۱۳ انتخابات استانی، به فه یلی ها اجازه داشتن دو نماینده در دو استان واسط و بغداد داده شده است.

مسئله حق شهروندی تنها درمورد تنوع قومی و یکپارچگی نیست، بلکه کسانی را نیز دربرمی گیرد که این حق همگانی درمورد آنها انکار شده است. در زمان صدام ۲۵۰ هزار نفر از ترس جان، خود را کُرد معرفی کردند. دولت ایران با آنها همکاری کرد و آنها را پذیرفت. در ایران برای پناهندگان فه یلیها، مرکزی ایجاد شد هرچند کار زیادی برای آنها انجام ندادند.

از میان فه یلی های تبعیدی به یاران تنها آنهایی که بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۰، پس از ستانده شدن حق اقامت، پول و دارایی شان توسط حکومت بغداد، به ایران رفتند و پذیرفته شدند. هنوز بسیاری از آنها که در زمان جنگ ایران و عراق وارد ایران شدند وضعیت شهروندی مشخصی ندارند. بعضی از آنها فاقد کارت شناسایی بوده و باید اقامت دائم خود را سالانه تمدید کنند. آنها اغلب با بحران هویت دست و پنجه نرم می کنند.

نظرات